Đề Xuất 11/2022 # Người Huế Ăn Chay Cũng Có Triết Lý / 2023 # Top 14 Like | Herodota.com

Đề Xuất 11/2022 # Người Huế Ăn Chay Cũng Có Triết Lý / 2023 # Top 14 Like

Cập nhật nội dung chi tiết về Người Huế Ăn Chay Cũng Có Triết Lý / 2023 mới nhất trên website Herodota.com. Hy vọng thông tin trong bài viết sẽ đáp ứng được nhu cầu ngoài mong đợi của bạn, chúng tôi sẽ làm việc thường xuyên để cập nhật nội dung mới nhằm giúp bạn nhận được thông tin nhanh chóng và chính xác nhất.

Mâm cơm chay của người Huế hội đủ cả thiền tịnh, âm dương. Người Huế có cách ăn chay … không bình thường chút nào, nó đạm bạc, giản đơn nhưng hài hòa, cho người ăn tâm tĩnh, thân an.

Trong phật giáo, ăn chay là một cách tôn quý, trân trọng sự sống (giá trị đáng được trân trọng nhất trong cuộc đời nay). Phải là người sành ẩm thực chay mới biết, mới dám đánh giá về ẩm thực chay Huế. Huế có nhiều món ăn chay, món nào cũng mang trong mình triết lý về nết ăn, nết ở, về sự sống, về cuộc đời, con người. Nghệ thuật ẩm thực chay Huế hiện hữu trong cách ăn, cách nấu, cách con người xứ này nói về nó, khoe về nó. Nhiều người chưa đến Huế thì ngỡ món chay chỉ có trong nhà chùa nhưng người Huế có thói quen ăn chay, nấu món chay từ biết bao đời nay, họ ăn chay để dưỡng tâm tính. Có 2 kiểu ăn chay ở Huế, ăn chay ngày rằm, 30 hàng tháng gọi là nhị trai; ăn chay 4 ngày trong tháng gọi là tứ trai.

Bún chay

Món gì ở Huế bây giờ cũng có cách chế biến chay,: cơm chay, bún chay (bún bò Huế chay), bánh canh chay, chả chay, bánh lọc chay, … Món ăn chay do người Huế nấu nhiều khi còn ngon, hấp dẫn, thú vị hơn cả món mặn, có lẽ vì vậy mà người Huế có thể ăn chay suốt năm, suốt tháng, không chỉ ngày cuối tháng, rằm, dịp giỗ chạp, lễ Vu Lan, Phật Đản.

Người Huế nói nấu món chay khó, mất thời gian, công sức hơn món mặn nhiều.

Nhà hàng chay nổi tiếng nhất Huế là Tịnh Tâm (đường Phạm Ngũ Lão), khách du lịch người nước ngoài thường tìm đến đây để thưởng thức hương vị và nghệ thuật ẩm thực chay của Huế. Huế còn có cả một khu nhà đồ sộ ở đàn Nam Giao chỉ dành riêng cho vua lên ăn chay trước khi làm lễ tế trời đất, giờ được giữ làm khu tham quan cho du khách.

Bánh bột lọc chay chỉ khác bánh mặn ở nhân

Quán cơm chay bụi ở Huế nhiều tương đương quán cơm bụi mặn ở Hà Nội hay TP. HCM và nhiều thành phố khác. Mỗi suất chỉ chừng 10 đến 15 ngàn nhưng muốn cảm nhận hết cái hồn, cái tâm của cơm chay Huế, phải ngồi ăn cơm chay trong chùa hay chí ít là ngồi ăn trong mâm cơm chay của một gia đình Huế nào đó. Ngay cả người Huế cũng không biết tục ăn chay có từ bao giờ, lâu lắm rồi, từ phủ chúa, cung vua đến gia đình thường dân đều thấm đẫm văn hóa Phật giáo và truyền thống ăn chay.

Nấu cơm chay ngon nhất không phải là các đầu bếp trong những nhà hàng sang trọng mà là các bà gì vãi trong chùa, người chịu trách nhiệm về bếp núc ở đây. Dù mâm cơm chay trong chùa chẳng có gì cao sang ngoài muối tương rau vả, mít, hạt bùi nhưng lại rất ngon miệng, nguyên liệu chế biến những món này đều do các dì vãi tự nuôi trồng trong vườn chùa. Nếu đến vào ngày giỗ chùa, bạn nhớ mời thêm một vài người bạn đi cùng, tất cả vẫn sẽ được mời những món chay đạm bạc nhưng đượm nếp thiền vị của nhà chùa, không đâu có được.

Rất nhiều nhà nghiên cứu từng thốt lên, núi Huế không cao, sông Huế không sâu mà sao lòng người sâu sắc, lắng đọng. Một phần câu trả lời là vì người Huế có thói quen ăn chay và ăn chay một cách nghệ thuật để tĩnh tại, thư thái tâm hồn, đưa tâm hướng thiện. Có khi nào vì điều này mà cứ thấy người Huế hiền, nhẹ nhàng cái chất thiền vị?

Vả trộn xúc bánh đa là món chay khiến ngay cả người Huế cũng mê

Người Huế yêu và trân trọng món chay đến nỗi, mâm cỗ Tết cúng ông bà họ cũng là cỗ chay. Với các món mặn thì đàn ông Huế có thể đảm nhận, chế biến nhưng đến món chay thì chỉ phụ nữ Huế mới biết làm, được làm. Trong nhiều tài liệu về nghệ thuật ẩm thực chay của Huế, người ta chia nó thành ẩm thực chay dành cho người giàu và ẩm thực chay dành cho người nghèo. Ẩm thực chay quý tộc sang trọng không kém ẩm thực mặn quý tộc, cũng đầy đủ chả phù chúc, mì căn giả thịt bò, thịt gà, món xào, bún, xúp, phở, mì xào dòn và không thể thiếu món chao, người sành ăn ví nó còn ngon hơn cả pho mát của nước Pháp.

Mâm cơm chay của người nghèo có khi chỉ cần vị tâm (xì dầu), muối mè đậu phộng, muối sả, rau quả nhưng công phu, tỉ mỉ, chu đáo, chịu khó vì thứ nào cũng chỉ 1 chút, có như vậy, mâm cơm chay mới hoàn hảo, đúng vị. Mâm cơm chay đãi khách thường có thêm món bánh bèo chay, bánh nậm chay, bánh bột lọc chay, bánh hỏi chay. Chế biến những món bánh này chỉ khác bánh mặn ở nhân. Còn một món nữa mà ai đi xa về gần đều thèm, đều mong được ăn ngay là mít trộn, vả trộn xúc bánh tráng.

Mít non trộn xúc bánh đa

Điều lạ khi ăn đồ chay là ăn bao nhiêu cũng không thấy no, thấy chán, thấy nặng bụng như món mặn. Bởi có lẽ vì khi ăn, con người ta chỉ nghĩ về những điều vui tươi, về lòng khoan dung, đức tin của Đạo Phật.

M.H

Triết Lý Con Số Trong Lễ Cúng Ông Bà Ngày Tết / 2023

PLO xin giới thiệu đến bạn đọc bài viết của diễn giả văn hóa Hồ Nhựt Quang – đại diện CLB nghiên cứu và vinh danh văn hóa Nam Bộ, phân tích ý nghĩa việc cúng kính ông bà tổ tiên của người phương Nam.

Từ miền Trung vào Nam thường hay có thờ Thiên-Địa ở trước sân nhà để tượng trưng cho triết lý Âm (Địa: đất), Dương (Thiên: trời). Tuyệt đối với 2 bàn thờ này người ta thường cúng món thanh khiết như hoa quả, món chè bánh ngọt và mỗi bàn chỉ để 1 chén cúng cho từng món.

Trong những ngày lễ Tết, giỗ quải…người ta còn lập một bàn cúng ngay dưới hiên nhà cho những người khuất mặt khuất mày lang thang với đầy đủ món cơm canh, kho xào, trà rượu, bánh mứt…với số chén là 4 chén để tượng trưng các vị từ Tứ Phương (Đông-Tây-Nam-Bắc) đồng dự. Sau mỗi lần cúng là người ta dọn lư hương đi và rải muối gạo như món quà gửi cho các vị khuất mặt khuất mày có để ăn tiếp.

Vào trong nhà, cúng ngay tại căn giữa nhà một bàn thờ để suốt thời gian lễ Tết hoặc giỗ quải…gọi là bàn thờ đất đai.

Đất đai là vị phúc thần xoay chuyển vận động ngũ hành (Kim-Mộc-Thủy-Hỏa-Thổ) tạo sinh khí, ban ngũ phúc (Phú-Quý-Thọ-Khang-Ninh) tạo phúc lành cho gia chủ. Vì thế, đặc biệt là xây cất nhà cửa, cưới hỏi, giỗ quải, lễ Tết…thường phải cúng kính thật trang nghiêm tại bàn này với số lượng chén là 5 chén, 5 chung (trà hoặc rượu phải là 5 chung).

Kế đến là thờ ông bà tổ tiên, nếu gia chủ là người giữ việc cúng giỗ ông bà thì thường sẽ cúng Cửu Huyền Thất Tổ với ý nghĩa nội-ngoại 2 bên và số chén phải là 4 chén để tượng trưng 2 ông 2 bà.

Ngoài ra, còn thiết cúng một bàn khác, gọi là cúng cô bác (có nơi còn gọi là cúng hội) thì cúng 6 chén. Số lượng 6 chén này để tượng trưng cho ý nghĩa lục hòa (thân hòa, khẩu hòa, ý hòa, kiến hòa, lợi hòa, giới hòa). Khẩu hòa-nói hợp lời nhau, ý hòa – làm gì cũng tôn trọng ý kiến hòa lại với nhau, thân hòa- yêu thương nhau, lợi hòa-có chuyện gì hay làm ăn kiếm tiền được thì chia nhau có kẻ cơm người cháo, kiến hòa- có kiến thức cùng chia sẻ, giới hòa- giữ giới luật đừng vì lợi ích cá nhân mà ảnh hưởng người khác.

Đối với người theo đạo Phật thì cúng xôi chè ngọt hoặc bánh trái trên bàn thờ có số lượng mỗi thức cúng là 3 để tượng trưng Phật-Pháp-Tăng thường trụ. Bàn thờ ông Táo thì cũng cúng tương tự xôi chè ngọt hoặc bánh trái với số lượng là 3 để tượng trưng 2 ông 1 bà theo truyền thuyết. Tuy nhiên, cả bàn thờ Phật hay bàn thờ ông Táo thì không để muỗng đũa vì dân gian quan niệm chư Phật và Táo quân thưởng thức bằng “cảm ứng chứng minh” cho lòng thành của gia chủ nên sẽ không ăn bằng muỗng đũa như người phàm trần.

Năm hết Tết đến, nhà nhà ai ai cũng muốn chuẩn bị cho tươm tất việc cúng kính, bài viết như một lời chia sẻ làm rõ hơn ý nghĩa văn hóa cổ truyền của dân tộc ta.

Diễn giả văn hóa Hồ Nhựt Quang, người học trò của cố GS-TS Trần Văn Khê, từng được giáo sư Khê tâm huyết truyền dạy nhiều kiến thức về nghệ thuật Hát Bội, tài tử cải lương và văn hóa cổ truyền dân tộc.

Được sự động viên của thầy Trần Văn Khê, năm 2014, anh Hồ Nhựt Quang cùng những người bạn yêu văn hóa đã thành lập nên CLB nghiên cứu và vinh danh văn hóa Nam Bộ, nhằm mục đích nghiên cứu và tôn vinh giá trị văn hóa lịch sử Việt Nam, trước hết là miền Nam Việt Nam.

Sau khi thầy qua đời, anh cùng CLB vẫn tiếp tục nghiên cứu sâu rộng hơn nữa văn hóa nghệ thuật cổ truyền Việt Nam và mang những giá trị cao đẹp ấy đến với nhiều trường học trong thành phố và một số tỉnh, tổ chức vinh danh văn hóa tại một số di tích lịch sử văn hóa và doanh nghiệp.

Mỗi câu chuyện văn hóa đều được diễn giả lồng ghép vào thực tế bằng các trích đoạn, tuồng cổ… Đến nay, anh đã sáng tác hơn 30 tác phẩm cải lương như bài vọng cổ và trích đoạn tuồng lịch sử để tôn vinh nhân vật lịch sử và nói lên giá trị nhân văn của tâm hồn Việt Nam: Hào khí Thủ Khoa Huân, Hận Nam Quan, Khóc Võ Tánh, Thái hậu Dương Vân Nga, Đại hiếu Thiền Sư, Tấm gương liệt phụ, Thiền sư Tuệ Tĩnh, Trần Hưng Đạo… các bài vọng cổ: Đình Thân Nhơn quê tôi, Sông Bến Chùa quê tôi, Xuân Tiền Giang, Nghĩa Làng Sen, Nhớ ngày đầu tiên đi học, Về đây Văn Miếu Trấn Biên, Câu hò dành tặng Thầy Khê, Sông núi Phương Nam, Di mộ ân sư…

Triết Lý Nhân Sinh Trong Mâm Cơm Ngày Tết 3 Miền / 2023

Tết Nguyên đán luôn có một ý nghĩa đặc biệt với những con người đất Việt. Người ta xem đó như khoảng thời gian thiêng liêng, là giây phút ấm áp, hạnh phúc nhất của mỗi năm. Để chuẩn bị cho dịp Tết vẹn tròn viên mãn, trong phong tục tập quán của người Việt, mâm cơm ngày Tết mang một ý nghĩa quan trọng. Sum vầy ngày Tết cổ truyền – Ảnh: Sưu tầm

Trên mâm cỗ đủ đầy ngày Tết, người ta nhận thấy sự khác biệt trong văn hóa ẩm thực của mỗi vùng miền. Đó là sự hài hòa, tinh tế trong cách bày biện của người miền Bắc, sự cầu kỳ trong chế biến của người miền Trung hay nét phong phú, đa dạng của những con người miền Nam đầy hào sảng. Tất cả tạo nên một bức tranh muôn màu trong đời sống tinh thần của dân tộc, thể hiện khao khát, ước mơ về một cuộc sống sung túc hơn trong mỗi gia đình.

Bức tranh muôn màu trong mâm cơm ngày Tết – Ảnh: Quang Lâm

1. TINH TẾ TRONG MÂM CƠM NGÀY TẾT MIỀN BẮC

Mâm cơm ngày Tết của người miền Bắc – Ảnh: sưu tầm

Mâm cơm ngày Tết của người miền Bắc được chuẩn bị khá công phu, thể hiện một cách rõ nét nhất bản sắc văn hóa lâu đời của dân tộc. Mâm cỗ tết miền Bắc ít nhất phải có 4 bát, 4 đĩa. Bốn bát gồm bóng bì nấu thập cẩm, giò heo hầm măng lưỡi lợn, bát miến nấu lòng gà, bát mọc. Bốn đĩa gồm: xôi, thịt gà luộc, giò lụa, dưa muối.

Chưa kể đến sự hiện diện của bánh chưng xanh và bát nước chấm, tổng cộng tròn 10 món. Theo quan niệm từ xa xưa, số 4 tượng trưng cho tứ trụ, bốn mùa và bốn phương như sự kết nối hài hòa giữa con người với vũ trụ bao la. Số 10 tượng trưng cho sự tròn đầy, viên mãn, như ước mơ về một năm mới, một sự khởi đầu mới đầy may mắn.

Tinh tế trong từng món ăn ngày Tết miền Bắc – Ảnh: Bepnhatom

Trong bữa cơm sinh hoạt của người miền Bắc những ngày Tết không thể thiếu được món thịt đông, đĩa giò thủ, đĩa cá kho riềng hay đĩa nộm su hào và nem rán. Thịt đông phải trong như thạch, ăn kèm với nó là củ dưa hành, miếng cải chua. Các món tráng miệng ngoài các loại mứt như mứt sen, quất, gừng, hồng khô, ô mai mơ, còn có món chè kho, đặc biệt món chè kho được xem là một trong những món ăn chơi rất được ưa chuộng trong dịp Tết đến Xuân về.

Đặc trưng trong bữa cơm sinh hoạt tết của người miền Bắc – Ảnh: Sưu tầm Ngọt thơm chè kho trên mâm cơm Tết miền Bắc – Ảnh: BNB

Các món ăn được bài trí khá tinh tế và đẹp mắt, mang nhiều ý nghĩa nhân sinh. Bánh chưng xanh, vuông vắn, tượng trưng cho đất mẹ, thể hiện lòng biết ơn của con cháu với tổ tiên. Miếng giò lụa tròn trịa tượng trưng cho trời. Sự kết hài hòa trên mâm cơm ngày Tết như thể hiện triết lý âm dương hòa hợp, bày tỏ mong muốn của gia đình về một cuộc sống thuận hòa, an lành trong năm mới.

2. CẦU KỲ TRONG MÂM CƠM NGÀY TẾT MIỀN TRUNG

Mâm cúng ngày Tết của một gia đình ở Huế – Ảnh: Wikimedia

Mâm cơm cúng miền Trung phải có đầy đủ ba loại “thượng cầm” (chim, gà, vịt), “hạ thú” (heo, bò, dê) và “thủy tộc” (tôm, cua, cá). Người miền Trung cũng sử dụng bánh chưng để bày biện trên mâm cỗ thờ cũng tổ tiên.

Sự cầu kỳ trong mâm cơm tết của người miền Trung – Ảnh: Sưu tầm

Trong mâm cơm ngày Tết của người miền Trung cũng có giò lụa, thịt đông, gà luộc, miến nấu măng nhưng ẩn trong đó cũng mang những đặc trưng riêng của một vùng đất đầy nắng và gió. Những món ăn như gà bóp rau răm, đĩa dưa giá, cuốn diếp gỏi ngó sen, gỏi bao tử, bánh răng bừa hay các món đặc biệt xà lách gân bò, chả tôm, nem bọ lụi, đĩa bánh chưng được thay bằng đĩa bánh tét cắt khoanh tròn ăn kèm với các món dưa mặn ngọt, kiệu muối chua.

Đĩa bánh tét cắt khoanh tròn ăn kèm với dưa muối – Ảnh: Sưu tầm

Đặc biệt, trên mâm cơm ngày Tết của người xứ Huế luôn đặc trưng bởi những bát tôm chua đỏ chót, đĩa thịt luộc được xắt lát mỏng tang ăn kèm với trái vả, rau thơm.

Bát tôm chua đỏ chót trên mâm cơm tết xứ Huế – Ảnh: Sưu tầm

Chịu ảnh hưởng của nền văn hóa ẩm thực cố đô, những món ăn trong mâm cơm ngày Tết miền Trung được chế biến một cách công phu, tỉ mỉ, và trưng bày một cách cầu kỳ đẹp mắt với các tạo hình công, phượng, hoa, lá như phần nào thể hiện bàn tay khéo léo của người phụ nữ chốn kinh kỳ.

Tạo hình công phượng trong các món ăn trên mâm cơm tết xứ kinh kỳ – Ảnh: sưu tầm

3. ĐA DẠNG TRONG MÂM CƠM TẾT MIỀN NAM

Đa dạng mâm cơm ngày Tết miền Nam – Ảnh: Sưu tầm

Không công phu như người miền Bắc, không cầu kỳ như người miền Trung, mâm cơm ngày Tết của người miền Nam thể hiện rõ tính cách hào sảng, phóng khoáng của những con người vùng sông nước. Những món ăn đặc trưng cho kiểu khí hậu vùng nóng luôn xuất hiện trên mâm cơm tết như: thịt kho hột vịt, thịt kho dưa giá, tai heo ngâm giấm, canh khổ qua, giò bì làm từ thịt nạc trộn bì heo, giò thủ làm từ thịt đầu heo, giò lụa làm từ thịt nạc heo.

Nét đa dạng trong mâm cỗ Tết miền Nam – Ảnh: Sưu tầm

Người miền Tây còn bổ sung thêm vài món như cá lóc đồng hấp hay nướng trui cuốn bánh tráng, cá lóc kho nước dừa, lòng heo khìa, giò heo nhồi, lạp xưởng tươi, gỏi ngó sen, gỏi gà luộc xé phay, gà rim nước dừa tươi.

Canh khổ qua nhồi thịt với ước mong tiễn biệt cái khổ của năm cũ – Ảnh: Sưu tầm

Trong đó, thịt kho tàu hay còn gọi là thịt kho nước dừa cùng canh khổ qua nhồi thịt là những món ăn không thể thiếu trong mâm cơm Tết miền Nam. Những miếng thịt kho tàu vuông vắn màu hổ phách kết hợp với những quả trứng tròn trịa, trắng tinh như sự hòa hợp của âm dương, của đất trời hay tâm niệm tiễn biệt cái cái khổ, chào đón những điều may mắn trong năm mới ẩn hiện trong món canh khổ qua là những triết lý nhân sinh trong mâm cơm Tết miền Nam.

Sự hòa hợp âm dương trong món thịt kho tàu – Ảnh: Sưu tầm

Đặc trưng của trong mâm cơm Tết ở vùng đất này là những đĩa bánh tét được cắt khoanh tròn với nguyên liệu và cách làm tương tự như bánh chưng của người miền Bắc nhưng nhân bánh phong phú hơn, ngoài nhân bằng đậu xanh, thịt ba rọi (thịt ba chỉ) còn có bánh tét nhân đậu đen, nhân chuối. Người ta còn sử dụng trứng, tôm khô, lạp xưởng, hạt sen, thịt giò, trứng bắc thảo, đậu phộng, nấm đông cô trộn với nhân đậu xanh để tạo nên những hương vị khác nhau.

Nét độc đáo trong bánh tét của người miền Nam – Ảnh: Sưu tầm

Món bánh tét của người miền Tây còn độc đáo hơn với bánh tét ngũ sắc, bánh tét lá dứa, bánh tét gấc, bánh tét mật cật của người dân đảo Phú Quốc, bánh tét lá cẩm của người Cần Thơ, bánh tét Trà Cuốn của người Trà Vinh.

Gia đình sum họp bên mâm cơm ngày Tết – Ảnh: Sưu tầm

Có thể nói sự phong phú, độc đáo trong mâm cơm Tết 3 miền đã vẽ nên một bức tranh đầy màu sắc trong đời sống tinh thần của dân tộc. Mâm cơm Tết mang một ý nghĩa đặc biệt, thể hiện các giá trị tinh tế , còn gì thiêng liêng hơn trong thời khắc chuyển giao của đất trời, chuẩn bị mâm cỗ thịnh soạn tỏ lòng thành kính với tổ tiên, để rồi sau đó, cả gia đình quây quần bên mâm cơm, êm đềm, ấp áp. Có lẽ vì thế, những người con dù bôn ba khắp bốn phương trời cũng sẵn lòng bỏ qua những bộn bề của cuộc sống, trở về nhà ăn bữa cơm sum họp, hưởng thụ những giây phút ấm áp, hạnh phúc bên gia đình.

Loan – chúng tôi Nội dung bài viết thuộc bản quyền của Kinhnghiemditour (Không bao gồm hình ảnh). Mọi sao chép cần ghi rõ nguồn, tên tác giả, nhiếp ảnh gia cùng với liên kết về nội dung tương ứng tại Kinhnghiemditour..

Cách Bày Mâm Ngũ Quả Ngày Tết Theo Triết Lý Phong Thủy / 2023

Bày mâm ngũ quả ngày Tết là nét phong tục văn hóa lâu đời của người Việt. Ngoài thể hiện tấm lòng thành kính, hướng về ông bà tổ tiên, mâm ngũ quả ngày Tết còn mang những ý nghĩa triết lý phong thủy sâu xa.

Mời độc giả của chúng tôi cùng tìm hiểu về ý nghĩa, cách bày mâm ngũ quả ngày Tết theo triết lý phong thủy:

Cách bày mâm ngũ quả ngày Tết

1. Ý nghĩa mâm ngũ quả ngày Tết về mặt phong thủy

Vì sao lại gọi là mâm ngũ quả?

Triết lý duy vật cổ đại cho rằng, vạn vật trong vũ trụ được hình thành từ 5 yếu tố ban đầu là Kim; Mộc; Thủy; Hỏa; Thổ gọi là ngũ hành. Mâm ngũ quả ngày Tết của người Việt chính là xuất phát từ triết lý này.

“Ngũ” tức năm, 5 loại quả đại diện cho ngũ hành, biểu tượng chung của sự sống. “Ngũ quả” là một biểu tượng trọn vẹn cho sự sinh sôi, trường tồn và tái sinh bất tận của tự nhiên.

Mâm ngũ quả bao gồm 5 loại quả với 5 màu sắc khác nhau theo ngũ hành, trong đó quả màu trắng sáng đại diện cho hành Kim; quả màu xanh đại diện cho hành Mộc; quả màu đen đại diện cho hành Thủy; quả màu đỏ đại diện cho hành Hỏa; quả màu vàng đại diện cho hành Thổ.

Với một nước nông nghiệp như Việt Nam, “quả” cũng là thành quả của quá trình lao động. Do đó, người Việt chọn 5 loại quả tượng trưng cho sự sống, sự hòa hợp của đất trời, kết tinh thành quả lao động để tỏ lòng thành kính dâng lên tổ tiên. Xét về phong thủy, mâm ngũ quả thể hiện thế giới quan và nhân sinh quan sâu sắc của người xưa.

Ngoài ra, 5 loại quả này còn tượng trưng cho những ước nguyện, mong cầu của gia chủ về một cuộc sống sung túc, viên mãn: Phúc – Quý – Thọ – Khang – Ninh (may mắn; giàu có, sang trọng; sống lâu; khỏe mạnh; bình an).

2. Cách bày mâm ngũ quả ngày Tết

Chọn trái cây tươi, mới hái để bày mâm ngũ quả. Ảnh: internet

Người Việt khắp ba miền Bắc – Trung – Nam đến nay vẫn giữ được phong tục bày mâm ngũ quả ngày Tết dù một số phong tục cổ truyền khác đã ít nhiều mai một. Các gia đình dù đã đủ đầy, sung túc hay còn khó khăn thiếu thốn vẫn cố gắp sắp sửa mâm ngũ quả thật tươm tất để dâng cúng tổ tiên. Các loại quả được chọn lựa kỹ lưỡng, vừa hái ở vườn còn tươi, sau đó được sắp xếp trên một chiếc mâm lớn. Trong đó, nải chuối để ở dưới nâng đỡ các quả nhỏ hơn, bên trên là các loại quả sắp xếp xen kẽ nhau, hoặc các loại quả lớn như dừa, bưởi, phật thủ đặt ở giữa xung quanh là các quả nhỏ, tạo thành bố cục vững chãi, đầy đặn và hài hòa.

Cùng với thời gian và văn hóa vùng miền, mâm ngũ quả cũng có những biến tấu linh hoạt để phù hợp với điều kiện hoàn cảnh, nhưng nhìn chung có hai cách sắp xếp chính:

– Bày mâm ngũ quả theo ý nghĩa ngũ hành

Đây là cách bày mâm ngũ quả nguyên thủy nhất, thể hiện sự đầy đủ của các yếu tố hình thành nên trời đất. Mâm ngũ quả truyền thống thường gồm các loại quả có 5 màu sắc ngũ hành. Trong đó, quả màu xanh như chuối xanh, phật thủ là đại diện của hành Mộc, tượng trưng cho gia đình sum vầy, quây quần, đầm ấm hay sự chở che của Đức Phật; táo, hồng, thanh long đỏ đại diện hành Hỏa tượng trưng cho may mắn, phú quý; bưởi, đu đủ vàng đại diện hành Thổ, tượng trưng cho an khang thịnh vượng; quả đào hay dưa lê màu sáng đại diện cho hành Kim, tượng trưng cho sự thăng tiến; nho, măng cụt màu sẫm đại diện cho hành Thủy, mang ý nghĩa về sự suôn sẻ, hanh thông và tài lộc.

– Bày mâm ngũ quả theo sản vật địa phương

Người dân cả ba miền đất nước đều rất coi trọng mâm ngũ quả ngày Tết, nhưng mỗi nơi lại có cách lựa chọn loại quả, sắp xếp riêng phù hợp với sản vật địa phương từng vùng.

+ Mâm ngũ quả miền Bắc

Mâm ngũ quả miền Bắc chú trọng nhiều đến màu sắc ngũ hành.

Thông thường, mâm ngũ quả miền Bắc không thể thiếu các loại quả như chuối xanh, phật thủ, bưởi, đào, quýt, hồng… Người dân rất chú trọng về màu sắc, sắp xếp các loại quả sao cho đủ đầy, trọn vẹn.

Trong đó nải chuối lớn, có thể là 2-3 nải xếp gần nhau tạo thành hình vòng cung, khum vào bên trong, đặt ở dưới cùng, bên trên là các loại quả khác xen kẽ nhau. Chính giữa nải chuối thường là trái bưởi hoặc phật thủ chín vàng. Lựa chọn kích thước quả vừa phải, số lượng tùy ý sao cho đầy đủ 5 màu sắc ngũ hành và mâm quả đầy đặn, cân đối.

+ Mâm ngũ quả miền Nam

Mâm ngũ quả miền Nam chú trọng đến ý nghĩa các loại quả theo tên gọi.

Ở miền Nam, khí hậu thuận lợi, hoa trái quanh năm nên lựa chọn mâm ngũ quả của người dân cũng phong phú hơn. Người dân cũng không chú trọng về màu sắc mà chú trọng hơn về ý nghĩa của từng loại quả.

Cụ thể, người miền Nam bày mâm ngũ quả theo mong muốn “Cầu sung vừa đủ xài”, thể hiện ước mong về một năm mới đủ đầy, sung túc. Năm loại quả tương ứng mà người miền Nam bày trên mâm ngũ quả là: mãng cầu, sung, dừa, đu đủ, xoài. Nếu người miền Bắc thích bày chuối xanh thì người miền Nam lại kỵ loại quả này vì phát âm là “chúi” mang ý nghĩa như “chúi nhủi” là không hay, không may mắn…

Với tính cách phóng khoáng, người miền Nam cũng không câu nệ mâm ngũ quả phải có gì, miễn là thể hiện được ước muốn, mong cầu của gia đình. Chẳng hạn, nhiều gia đình còn bày thêm quả thơm (dứa) màu vàng hay cặp dưa hấu… Các loại quả được sắp xếp đơn giản trên mâm, không quá cầu kỳ về hình thức.

+ Mâm ngũ quả miền Trung

Mâm ngũ quả miền Trung có sự giao thoa giữa hai miền Nam – Bắc. Ảnh: Em đẹp

Không hoàn toàn giống miền Bắc hay miền Nam, mâm ngũ quả miền Trung là sự giao thoa của cả hai miền. Người dân miền Trung thường dùng: chuối, bưởi, xoài, dưa hấu, cam, táo, nho, sung, dứa, mãng cầu… Cách bày đơn giản theo hình thức quả to, nặng đặt ở dưới làm điểm tựa vững chắc, bên trên là những quả nhỏ hơn hoặc xen kẽ vào chỗ trống.

Những năm gần đây, khi sự giao thoa giữa các vùng miền ngày càng mạnh mẽ, mâm ngũ quả ngày Tết cũng được biến tấu rất linh hoạt bên cạnh những loại quả truyền thống. Nhiều gia đình bày thêm các loại trái cây nhập ngoại, gắn thêm hoa tươi hay các món quà Tết màu sắc đẹp, bắt mắt…

Dù bày theo cách nào thì mâm ngũ quả vẫn mang ý nghĩa phong thủy về sự hòa hợp của thiên nhiên, vạn vật, và thể hiện lòng thành kính của người Việt với tổ tiên, ông bà.

Những lưu ý khi bày mâm ngũ quả ngày Tết

– Không mua hoặc hái trái cây quá sớm

Mâm ngũ quả thường trưng trên bàn thờ trước đêm 30 Tết và giữ từ 3-5 ngày, do đó không nên mua hoặc hái trái quá sớm sẽ bị hỏng khi chưa hết Tết.

Không nên bày mâm ngũ quả quá sớm vì dễ bị hỏng khi chưa hết Tết.

Trong buổi nói chuyện tại Không gian văn hóa Hà Nội, nhà nghiên cứu tâm linh Nguyễn Xuân Cường (Trung tâm Nghiên cứu bảo tồn văn hoá tín ngưỡng Việt Nam) tư vấn, nên bày mâm ngũ quả vào khoảng 28, 29 tháng Chạp. Các gia đình cần lau dọn bàn thờ gia tiên sạch sẽ trước khi bày biện mâm ngũ quả và trang trí bàn thờ.

– Không nên rửa trái cây với nước

Sau khi rửa trái cây, nước còn đọng lại trên trái sẽ khiến trái sớm bị thối hoặc héo. Do đó, chỉ nên dùng khăn ẩm lau sạch hoa quả, hoặc có thể rửa qua dưới vòi nước rồi dùng khăn thấm khô trước khi bày lên mâm.

Riêng với bưởi hoặc cam, nếu ngoài vỏ xuất hiện vết ố vàng hay mốc xanh, gia chủ có thể dùng nước vôi sạch, thấm vào khăn lau đều cả quả để vỏ bóng đẹp và không bị héo.

– Không nên chọn quả đã chín đẹp

Không nên chọn những loại quả đã chín đẹp, vì sau khi đặt lên bàn thờ 1-2 ngày có thể sẽ xuống mã, lá héo, nhũn vỏ, không đẹp như lúc đầu. Nên lựa những quả già nhưng chưa quá chín, sau một vài ngày quả sẽ chín và lên màu đẹp. Những loại quả thông dụng như xoài, mãng cầu, đu đủ, hồng… khi chín dễ bị mềm, thối, do đó chỉ nên chọn quả già. Riêng chuối phải lựa chuối xanh, có đủ độ cứng cáp để đỡ các loại quả khác và đáp ứng tiêu chí ngũ hành.

– Chỉ nên bày hoa quả trên mâm ngũ quả

Ngày nay, nhiều gia đình thường bày thêm rượu bia, nước ngọt trên mâm ngũ quả, điều này là không nên vì làm mất ý nghĩa giản dị của mâm ngũ quả. Những món quà Tết này có thể đặt bên cạnh cho đẹp, không nên bày cùng mâm.

Ý nghĩa một số loại trái cây trong mâm ngũ quả ngày Tết

Mâm ngũ quả có thể đủ 5 loại quả thể hiện ngũ hành hoặc chỉ cần thể hiện ý nguyện của gia chủ, từng loại quả không có giới hạn số lượng cụ thể. Số chẵn và lẻ trên mâm ngũ quả cũng chỉ tính loại chứ không tính số lượng quả.

Trong khi rất nhiều phong tục ngày Tết đang dần mai một, tục bày biện mâm ngũ quả trên bàn thờ gia tiên vẫn còn rất phổ biến, thể hiện truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của người Việt, nên được gìn giữ để bảo tồn bản sắc dân tộc.

Hải Âu (TH)

Bạn đang đọc nội dung bài viết Người Huế Ăn Chay Cũng Có Triết Lý / 2023 trên website Herodota.com. Hy vọng một phần nào đó những thông tin mà chúng tôi đã cung cấp là rất hữu ích với bạn. Nếu nội dung bài viết hay, ý nghĩa bạn hãy chia sẻ với bạn bè của mình và luôn theo dõi, ủng hộ chúng tôi để cập nhật những thông tin mới nhất. Chúc bạn một ngày tốt lành!